Tasusemt i yettḥekkmen ɣef Gaza
Gaza ur d-ismi ara kan n lḥala n tmeẓla. Ass-a d as test i wazal n uzref agreɣlan mi ara yemlal d lmaṣlaḥa n tɣermiwin i d-qqarent d nutenti i tḥaraben fell-as.
Deg umeslay i d-yefka deg 18 Mayyu i La Aɣmis de Tunisie, Ali Abdallah, amazan aqbur d umyaru afilisṭini, yenna dakken Gaza tettxelliṣ tasusemt n umaḍal. Yerr lḥerb n tura ɣer umezruy ameqran : Nakba, azref n tuɣalin, aselḥu n wakal, Oslo, ur nettwaḥaseb ara, akked wawalen i ur yettwaxedmen ara. D awal apulitik, d awal n tmurt yettwaḥerzen. Yessefk ad yettwali d awal yettwasnen, mačči d lḥukm n tneɣla. Maca yessefrak-d asteqsi ur nezmir ara ad t-neǧǧ : acuɣer azref yettuɣal d aẓidan, d ameẓyan, d win yettraǧun, mi ara yeḍru ɣef yifilisṭiniyen?
Tiririt n yidawlen tettwassen. Qqaren : tagnit tceɛɛeb, laman, imḥebsen, aterur, timlilitin, lmizan n tmura. Ayagi yella. 7 Tuber 2023 yeldi tallit n tmezla meqqren, d lǧerḥ ɣef yimdanen israyiliyen d wid yettwaṭṭfen. Ulac azref ara yessefsus ayagi. Maca ulac azref ara yerren ayagi d lǧwaz i tmerna n tmetti akken yebɣu.
Azref yella, maca ur yettḥekkim ara akk yiwen
Gaza teǧǧa-aɣ ad nwali azref agreɣlan mačči d aḍris kan, maca d lmizan n tzemmar.
CIJ tettwaselkem s usekcem n Janub n Ifriqya deg taluft n genocide. Ur tefki ara lḥukm aneggaru. Maca tenna dakken kra n yizerfan i d-sbedden yifilisṭiniyen zemren ad ilin d imeɣnasen, u tefka tigejditin n uḥareb. CPI, di Nwanbir 2024, tefka lamer n uṭṭef ɣef Benjamin Netanyahu d Yoav Gallant, ɣef lǧerḥ n lḥerb d lǧerḥ ɣef tmetti i d-yettwasemman. Ayagi ur d-yenna ara kullec, ur d-yettawi ara afus n tsertit, maca yessebgen-d yiwet : Gaza ur telli ara berra i uzref.
Uguren d wayen-nniḍen. Azref yella, maca leqdic-ines yettawi-t udabu n yidawlen. Lamer n tneɣla war ccɣel, lamer n uṭṭef war uṭṭef, lḥebs n tmeslayt war allal ad yeddu, lɛawen n uneggaru war abrid yettwazemren : ayagi d taɣuri n uzref anda alugen yella, maca tudert n yimdanen tettɣimi deg ufus n wid yesɛan tazmert.
Da ara tuɣal tasusemt d tarrayt n uḥekkem. Ur d-yemmal ara dima ulac awal. Aksum, awal yeṭṭuqet ɣef Gaza. Qqaren : neḥzen, ilaq lḥader, ilaq abrid i lɛawen, nesḥasaf ɣef lmut n yimezdaɣ, nettkemmil azref. Syin akkin, awalen d yiwen. Diplomasi tettawi tmeẓla, tettarra-tt d abyan.
Lɛawen aneggaru mi ara yeɣleb tasertit
Awal n lɛawen yessefk : ad yefk uccɣel, asafar, tanezduɣt, aselken, aɛeggel. Maca yezmer ad yuɣal d aɣummu. Mi ara tettwakkes Gaza ɣer tkeryasin n lmakla, lxiyam, idgan n usuffeɣ n lɛawen, yettruḥ ugbur : aḥebbes, lḥiṣar, asneɣi n yimdanen, aselḥu n wakal, azref n tuɣalin, self-determination, tudert tafilisṭinit.
D ayen i d-yessmekti Ali Abdallah. Gaza ur tezmir ara ad tuɣal d ugur n usiweḍ n lmakla. Laẓ mačči d lɣelṭa n transport ma yella deg ugraw n lḥerb d uḥekkem. Tmerna mačči d aḍar i d-yeḍran kan ma yella terra tudert n tmetti, n uɣerbaz, n tesnujya, n temdint d ayen ur nezmir ara. Aɣiwel n yimdanen mačči d tamussni n tmezdaɣin ma yella tuɣalin tuɣal d ayen ur yezmir ara ad yili.
Tiqṣiḍin n tura ɣef lxiyam n wid yettwasneɣen semmden-d amkan anda tudert tettawi lḥerb mgal iqeǧǧuren, aṭṭan, ɣilalen, taddart iččuren, akked lexṣaṣ n tesnujya. Ayagi ur d-yusi ara seg igenni. D leǧwabat, d lḥiṣar, d tira n lḥerb, d lmaṣlaḥa n lǧund, d tasusemt n diplomasi.
Asteqsi mačči kan : acḥal n tkeryasin i ikečmen Gaza? Asteqsi : anwa i yeǧǧan ugar n sin milyun n yimdanen ad ɣimen ɣef lɛawen akken ad ddren?
Lmizan n tudrin
Snat n lmizan mačči d awal n lpropagand. D tirmit n umezruy. Yifilisṭiniyen ḥessnen-tt deg tɣawla n uɣebbar ɣef lǧerḥ i yeḍran ɣef yisrayiliyen, akked tḥezzit i ur tkeffu ara mi ara d-yeḍru ɣef lǧerḥ i yettwaxedmen mgal yifilisṭiniyen.
Ayagi ur d-yenna ara ad nerr lmut d lḥisab. Yebɣa ad d-yini belli kra n tudrin ttawint s lemɣawla azal ameẓyan n umaḍal, kra nniḍen ilaq-asent ad fkent-d tikkelt nniḍen isefka n tmiddent-nsent. Imdanen ifilisṭiniyen ilaq ad ttwaḥesben, ad ttwasneqden, ad ttwasqesyen, syin ad ttwarran d ayen yeḍran deg lḥerb. Wid i d-yeqqimen ilaq ad ssefrun acuɣer ur bɣin ara ad ruḥen, acuɣer ḥemmlen akal-nsen, acuɣer bɣan tuɣalin, acuɣer bɣan tamurt s tidet mačči d idara yettwaḥeṣren.
Deg tmacint-a, tasusemt ur telli ara n ugafa kan. Tella deg kra n yidawlen iɛraben, deg tɣermiwin timaynutin, deg tneɣliyin, deg yidawlen i d-qqaren ulac akken ad xedmen. Aɛeggel yettwasnen yezmer ad yuɣal d raḥa n tsertit : ad tqebleḍ ddɣel war ad txelseḍ azal n umyag.
D acu i d-tessebgan Gaza
Gaza tessebgan-d belli azref agreɣlan ur yemmut ara. Ugur meqqer : yedder s lmizan. Yettnefs mi ara t-serreḥ tzemmert. Yettḥebbes mi ara yeḍru ɣef umeddukel astratigi. Yuɣal d awal, d tigejdit, d lḥader, d aṣebber.
Γef waya, taluft tafilisṭinit teqqim d tamast. Mačči acku tessefray kullec deg umaḍal aɛraben, maca acku tessebgan-d tamgerḍa n unagraw agreɣlan : anagraw i d-yettinin azref i kullec, maca iqbel ad yili uḥebbes n uzref mi ara yili ugraw n yimdanen deg tama ur d-ttilin ara deg tdukkla n tzemmar.
Ali Abdallah yettmeslay seg tmekti tafilisṭinit ur nebɣi ara ad tettwakkes. Nezmer ad nmeslay ɣef kra n wawalen-is, ad nsuter aseɣti, ad nsuter isefka. Maca ur nezmir ara ad nger iman-nneɣ amzun Gaza ur tbeddel ara amkan n lmizan amenzu n ddunit. Yal taneɣla i yettwalin war ad tḥettem, yal adabu i yettḥussun war ad ixeddem, yal tazmert i yettakk-asen iselḥa yerna tettini hader, tettɛawan ad terr azref d adekkor.
Gaza ur tessutur ara kan imeṭṭawen. Tessutur-d lɣerḍ. D ayagi i tegdel tasusemt tagraɣlant.
Nadir Amrouche
Iɣbula isseqdacen
Aɣmis :
- La Aɣmis de Tunisie, 18 Mayyu 2026.
- Reuters, 17 Mayyu 2026.
- Le Monde, 13 Mayyu 2026.
- Associated Press, 5 Duǧembir 2024.
Tineɣliyin :
- Cour internationale de Justice.
- Cour pénale internationale.
- Nations unies / OCHA.
ONG :
- Amnesty International.
- Human Rights Watch.



